Terug naar het overzicht

Rollend Rollecate

‘Kaarten’ is een breed begrip; technische tekeningen, vogelvluchtperspectieven en ook plattegronden vallen onder die noemer. Dat hier weer plattegronden en tekeningen van gebouwen bij horen is logisch. In Historisch Centrum Overijssel zijn onder toegangsnummer 0264 allerhande prenten en tekeningen geordend. De stukken zijn aangekocht, geschonken en horen niet bij een archief dat in het verleden gevormd is, daarom spreken we van een collectie. De stukken zijn via het internet te raadplegen. Nummer 14-2 in deze toegang valt op omdat het de enige plattegrond is.

Plattegrond van het huis van Johan van Ysselmuijden in Vollenhove, 1654

Rechthoekig landhuis
We zien een tekening van een groot rechthoekig landhuis, met bovenaan een belendend bouwsel. De brug onderaan wijst op een gracht (Graft oft vijver om ’t Huijs, staat er aan weerszijden ervan). Via de brug komen we in de ‘Voor in Coomen’, links een zaal, rechts een ‘bijkamer’. Rechts was een trap (de treden zijn op de tekening genummerd) waarop aangegeven staat ‘opgangh’. Dit doet vermoeden dat het huis meer dan een verdieping had. We lopen verder en komen in de Coocken uit (keuken, waarschijnlijk). Achterin een doorgang naar de Dachs Camer, van waaruit men de Comtoor (werkkamer) en Guaerde Robs (inloopkast) bereiken kon. In de Coocken staat met stippellijn een ‘Hangh Camer’ aangegeven, die waarschijnlijk met de trap achterin de hoek te bereiken was. Achter de zaal een ‘Oude Kamer’ en daarachter kleinere vertrekken waar onder andere de afwas gedaan kon worden. Een groot huis met zelfs voor onze begrippen veel vertrekken; een chique gebeuren dus.

Detail van de plattegrond van het huis van Johan van Ysselmuijden in Vollenhove

We bekijken de afbeelding nog wat beter. De vertrekken zijn genummerd. Er zijn lijnen en stippellijnen te zien. De vensters zijn gedetailleerd aangegeven. Aan de rechterkant staat een schaalstok ingetekend. Bovenaan de schaalstok staat de naam B. Stopen en onderaan staat P. Vingboons. Stopen is niet zo bekend, maar de naam Vingboons wel.

Architect
Philips Vingboons leefde van ongeveer 1607 tot 1678, en kwam uit een groot gezin. Zijn broer Johannes Vingboons was een bekend kartograaf. Philips was architect en op wikipedia wordt hij de uitvinder van de halsgevel genoemd. Er staat een lange lijst met gebouwen in Amsterdam. Maar zijn roem reikte verder. Ook in Overijssel lieten rijke heren mooie huizen ontwerpen in de Hollands-Classicistische stijl.

Een van die heren was Ioan (Johan) van Ysselmuyden, heer tot Rollecate en Zerwilinger kamp en landdrost (kort gezegd een hoge bestuurder van een gebied) van Vollenhove. Een uitgebreide omschrijving van hem staat op de afbeelding, onder de brug. Kortom, Johan liet het huis bouwen, gelegen digt (vlakbij) de stad Vollenhove. Hij was daarnaast heer van de Heerlijkheid Kuijnre, en afgevaardigde van Overijssel in de Staten Generaal. Een belangrijk bestuurder dus. Hij heeft dit huis laten (ver)bouwen in 1654 en nam daarvoor de architect Vingboons in de arm. Met al zijn vensters bood het landhuis een prachtig uitzicht over de Zuiderzee.

Draai
Rollecate bestond al een tijdje, en wordt al in 1437 genoemd. Dhr. Van Heerde schreef er een uitvoerig verhaal over op www.stadvollenhove.nl. Kort gezegd komt het erop neer dat het geslacht Ysselmuyden de havezate tot 1760 bewoonde, totdat de laatste telg Johan Hendrik door de verdrinkingsdood kinderloos om het leven kwam. Via vererving kwam het huis in handen van de Van Dedems van den Berg. Inmiddels zijn we aanbeland in de negentiende eeuw en de geschiedenis van het huis krijgt letterlijk een wending.

De landerijen die bij Rollecate hoorden werden verkocht en eeuwenoude bomen werden omgehakt en eveneens verkocht als kaphout. De gracht werd gedempt. Wat er vervolgens gebeurde kan eigenlijk niet. Volgens de overleveringen liet Willem Jan baron van Dedem (1776-1851) het huis in 1821 overbrengen naar Den Hulst, een gehucht aan de Dedemsvaart, het kanaal dat hij tussen 1809 en 1825 had laten graven. De baron wilde in een deftig huis aan het nieuwe kanaal wonen, waarbij hij een mooi uitzicht had over het water. Volgens de verhalen liet hij hiervoor een kamer uitbouwen, dat overeen lijkt te komen met de uitgebouwde gedeelte voor het ‘Schootel huys’ op de plattegrond van Vingboons, maar dat is slechts gissen.

Of het verhaal klopt is de vraag. Is Rollecate steen voor steen afgebroken om opnieuw opgebouwd te worden in Den Hulst? Of maakten ze gebruik van het puin voor het dempen van de gracht toen het in Vollenhove in de verkoop werd gedaan? Klein detail: op oude foto’s zijn bij het Rollecate aan de Dedemsvaart vier vensters en een ingang te zien en op onze tekening tellen we er zes en een ingang. Het zou interessant zijn om het te onderzoeken, hoewel dit bijna onmogelijk is, want van beide plekken is nagenoeg niets meer te vinden. In zowel Vollenhove als in Den Hulst zijn bijna alle overblijfselen door de aanleg van een weg en door bebouwing verloren gegaan.

– Ester Smit, Cluster Collectie