Terug naar het overzicht

Pekkedam, een verhaal achter de kaart

Hieronder zien we een kaart uit toegang 0288.2, inventarisnummer 5462. Het is een kadastraal plan, opgemaakt bij de herziening van de belastbare opbrengst van de ongebouwde eigendommen. Het gaat om de gemeente Diepenheim, sectie A2. Even heel in het kort (meer erover op kadaster.nl): na de Franse inlijving werd Nederland een koninkrijk. Er werd sinds de Franse tijd grondbelasting geheven waarvoor heel Nederland vanaf 1810 in kaart werd gebracht. Omdat de kaarten niet goed op elkaar aansloten, en omdat de gegevens in de loop der tijd waren gewijzigd, werden er nieuwe kaarten vervaardigd in onder meer 1860 en 1885. Deze kaart is geverifieerd in 1880 en vertelt naast het kadastrale ook een ander verhaal: het einde van het kasteeltje Pekkedam.

Dwars doorheen gedenderd
Iets rechts van het midden ligt kasteel Nijenhuis, aan de beek. Een laan loopt naar beneden en gaat door een blauw vierkantje, met een afgeronde linker bovenhoek, om uit te komen in (niet zichtbaar op de kaart) het stadje Diepenheim. Dat blauwe vierkantje was het terrein van de havezate Pekkedam. De laan lijkt er dwars doorheen te klieven.

Schulden en Schimmelpenninck
Pekkedam was een kleine havezate waarvan de geschiedenis teruggaat tot in de twaalfde eeuw. Meer over de geschiedenis ervan valt te lezen in het boek Van Westerflier tot Grimberg. Toen de laatste eigenaar Jan Hendrik Muiderman, richter van Diepenheim, in 1811 stierf, liet hij het huis na aan zijn nicht Johanna Barbara Theodora Weyghel. Zij was weduwe en erfde wellicht een mooi kasteeltje, maar ook de schulden. Om uit de financiële misère te komen leende zij geld van haar buurman die in het Nijenhuis woonde. Deze buurman, de voormalige raadspensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck zat wat beter in de slappe was, verstrekte haar een lening, met het kasteeltje Pekkedam als onderpand.

Het zat weduwe Johanna niet mee. De schulden groeiden haar boven het hoofd, meerdere schuldeisers stonden aan de deur en zij was gedwongen Pekkedam en de bijbehorende landerijen te verkopen. In 1815 werden het kasteel en het bijbehorende goed verkocht aan buurman Schimmelpenninck. De weduwe en haar zoon moesten ook een deel van de inboedel van de hand doen. Schimmelpenninck liet er geen gras over groeien en gaf opdracht voor het aanleggen van een kaarsrechte laan, dwars over het kasteelterrein van Pekkedam. Met een nieuwe weg over de kasteelplaats bleven moeder en zoon in het halflege kasteel wonen. In 1826 verlieten zij toch het huis. De Schimmelpennincks lieten het snel slopen.

Ongeschonden gracht
Een dikke vijftig jaar later werd deze kaart gemaakt, niet vanwege Pekkedam, maar om de onbebouwde eigendommen in beeld te brengen voor het heffen van grondbelasting. De grachten van het gesloopte kasteeltje zijn aangegeven. Misschien leverde het een mooi beeld op voor de bewoners van het Nijenhuis, of wanneer de heer des huizes met de diligence naar het stadje Diepenheim sjoefde. Een eeuw later zou er niet veel meer terug te vinden zijn van de Pekkedamse gracht en de kleine havezate leek bijna vergeten. Bijna. Tegenwoordig is de huisplaats goed te zien. Er staat een kunstwerk en de gracht is inmiddels gerestaureerd; met het water rustig en zichtbaar aan weerszijden van de weg. Als een vierkantje uit het verleden waarbij de kaart het verhaal zou kunnen ondersteunen over het einde van het kasteel Pekkedam.

– Ester Smit, cluster Collectie