Terug naar het overzicht

Oude grond

Bij deze kaart ontbreekt alle context, en is ooit als object opgenomen in de topografisch-historische atlas, zoals dat toen heette, van het Gemeentearchief Zwolle. Nu te vinden in toegang 1678 onder nummer KD000399. Het stuk meet ongeveer 80 x 100 centimeter en is sober maar gedetailleerd uitgevoerd. Er is niets bekend over dit stuk. Maar dat hoeft ook niet altijd. Want deze vertelt een eigen verhaal.

De rivier met twee meanders springt meteen in het oog: de IJssel. Onderaan rechts ligt een eiland (Ceulen Sandt). In de bocht vaart een zeilscheepje. Op de kaart staan twee cartouches en een noordpijl. Die noordpijl is belangrijk, want als we die goed bestuderen zien we dat het noorden onder is. Voor ons beeld zouden we de kaart dus moeten omdraaien. Rechtsonder in de cartouche staat te lezen: ‘Schaele van Hondert Overijsselse Roeden de Roede tot Sesthien Houdtvoeten. Anno 1664’. Met eronder een schaalstok. Linksonder een andere cartouche met een verklaring waarom en door wie de kaart is vervaardigd. Er staat: ‘Afbeeldinge der SHeerenbroecker Landen en Veecooten, met de gedeelten van Wilsem Uijtterwijck Voor-ster Slagh, hasselter slag ende Westenholten. Vorders de Hooffden met haere diepten bij Nombers aen-getekent: door F: Blequin, ingenieur’. Dat is duidelijk. De kaart is gemaakt in 1664 door ingenieur F. Blequin.

Blequin heeft de diepten van de IJssel gepeild, genoteerd en daarbij ingetekend hoe de landerijen erbij lagen. Boven de cartouche waar hij zijn naam heeft gezet, staat een figuur met in de ene hand het stadswapen van Zwolle en in de andere hand een zwaard. Zijn blik is naar beneden gericht, hij kijkt naar de draak, die een laatste adem uitblaast. Die is verslagen. We hebben van doen met aartsengel Michaël, nog steeds de beschermengel van Zwolle. Wellicht is de kaart in opdracht van de stad vervaardigd, maar dat weten we niet zeker.

Welk gebied wordt afgebeeld? Als we de kaart in gedachten omdraaien, herkennen we het gebied uiteraard meteen (en, voor wie oud schrift leest, de tekst in de cartouche helpt ook). De twee meanders in de rivier lijken bijna onveranderd als we kijken op Google Maps. Het eiland Ceulen Sandt is nu geen eiland meer, maar op dezelfde plek ligt nu Scherenwelle. Als we het leeuwendeel van de vermeldingen langslopen zien we: Zalk, met kerkje. Iemand wordt door de veerman met het Sallicker veer overgezet. Het Zalkse veer is er nog steeds, maar het is de vraag of het nog op dezelfde plek vaart. De Stouwdijk is nu de Zalkerdijk, verderop ligt de Westenholten Steege, Scholtensteeg, Willigewegh (nu Kamperweg). In hoofdletters Vee Coo Ten (Veecaten) met per kavel een boerderij en een school. Dan met de dieptegegevens de rivierkribben op een rij: Jan van Luijens Hooft, ertussen ligt de Duijm dijck, Mulerts Hooft, Oldeniels Hooft, Lange kribbe, Buckhorst Hooft, Cost verlooren, Proosten Wade en In de Reuve. Bij Wilsem wordt ook iemand met ’T veer overgezet. Het erf Harsenhorst is nog steeds een agrarisch bedrijf, Breestege is nu Stuurmansweg, vervolgens Comons erve, Truls goet, Bisschopswetering, het watertje, Drie bruggen (nu de buurtschap Bisschopswetering), vaart van Zwolle naar Kampen (nu Kamperwetering), ‘s Heerenbroecker Steege (Zwolse Weg, de N764), Schaep Camp, Hendrick Rossiens erve, ‘Schijdt Linie tussen Veecoten en ’s Heerenbroek’ die is opgeheven, en er lijkt geen spoor meer van te vinden zo van boven met de satellietweergave op het scherm. Verder op de kaart de boosemenge met de rouwe ses mergen, (ofwel, zes ochtenden maaien, zo groot is dit stuk land). Coninx hofstee, Truijen Stege (nu Bosjessteeg), Wilsemerkerspel, Wilsem (Wilsum), Wilsemer Steege, nu Quarles van Uffordweg met hetzelfde knikje in de weg naar het zuiden, Het Oever, Uijterwijck, en ’t Swijneleeger.

Onder Veekaten zijn rechthoekige kavels aangegeven. Dat is tegenwoordig nog steeds zo. Het lijkt wel alsof het er precies evenveel zijn als in 1664. Langs het water naar Bisschopswetering staan drie erven ingetekend en zijn er ook drie te vinden op Google Maps. Het gaat te ver om ervan uit te gaan dat het een op een zou kloppen, want om daar zeker van te zijn is gedegen onderzoek nodig. Het is wel een feit dat het gebied al lang in gebruik is door mensen. Met andere woorden, wie bevinden ons hier op oude grond. En omdat we toch nog binnen moeten blijven: turen maar en vergelijk dit prachtexemplaar maar eens met de oude grond op Google Maps.

– Ester Smit, cluster Collectie