Terug naar het overzicht

Kunstwerken voor een vredig kanaal

De Gedeputeerde Staten (GS) van Overijssel besloten in 1847 tot aanleg van het Overijssels Kanaal, voor een betere verbinding met de opkomende textielindustrie in Twente en voor goederenvervoer (goede wegen en spoorwegen waren er nog niet). Nu doet het Overijssels Kanaal dienst als afwateringskanaal. In het archief van de Overijsselse Kanalisatie Maatschappij (toegangsnummer 0527) zijn een paar prachtige technische tekeningen terug te vinden.

Thomas Stieltjes
Een van de drijvende krachten achter het Overijssels Kanaal was Thomas Stieltjes (1819-1878). Hij werd aangestuurd door Leonard van de Kasteele (overleden in 1856). Stieltjes was een bevlogen man en zijn tijd ver vooruit. Hij had grootse plannen met het kanalenstelsel, en wilde hiermee aansluiten op Europese, met name Duitse, waterwegen. Een succesverhaal werd het helaas niet. Investeringen en vernieuwingen bleven achterwege, goedkopere vervoersmiddelen (Twentekanaal, spoorwegen en wegvervoer) wonnen het van het Overijssels Kanaal. En na de Tweede Wereldoorlog was men niet meer zo op aansluiting met Duitsland.

Oorlogsschade
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ook het Overijssels Kanaal getroffen en liep veel schade op. Vernielde sluizen, bruggen, dijken, oevers en tot zinken gebrachte schepen stremden de scheepvaart en hinderden het wegverkeer. In een poging de opmars van de Canadese troepen tot staan te brengen, bliezen de Duitsers bruggen op. Een triest voorbeeld daarvan is de Ganzepanbrug [vele spellingsvarianten]. De Geallieerde bevrijders waren niet te stuiten; drie dagen later stonden zij bij de vernielde brug en legden in een mum van tijd een noodbrug aan.

Kaart in het archief van de Overijsselse Kanalisatie Maatschappij, brug over Overijssels Kanaal

Kunstwerken
Ooit lag hier een draaibrug. Deze werd in de jaren dertig vervangen door een vaste brug. In 1946 was het Overijssels Kanaal min of meer weer hersteld voor vervoer. Met de scheepvaart echter, ging het langzaam maar zeker steeds verder bergafwaarts, met uitzondering van een enkel traject en een paar piekperiodes. Aan ingenieur Stieltjes zou het niet gelegen hebben, had hij nog geleefd. Hij innoveerde in sluistypen en afwateringssystemen. De technische tekeningen van de kunstwerken zijn prachtig en liggen in het depot van Historisch Centrum Overijssel, zoals hierboven al genoemd. Met kunstwerken bedoelde men bruggen, sluizen en stuwen. Dit is een mooi voorbeeld van de oude Ganzenpanbrug (inventarisnummer 163.1). De handtekening van Leonard van de Kasteele prijkt middenin aan de rechterkant ter goedkeuring van het ontwerp.

Toch een succes
Er is geen scheepvaart meer in het Overijssels Kanaal en gelukkig zijn er geen daverende knallen meer te horen van oorlogsschermutselingen. In het landschap ligt het kanaal er vredig bij en de archieven ervan liggen veilig opgeborgen in het depot. Tegenwoordig zouden we kunnen zeggen dat het kanaal een driedubbel succes is. Dankzij de functie als afwateringskanaal houden we droge voeten. De prachtig verstilde stroken groen in het oogverblindende Overijssel bieden rust en geven gevoel van ruimte. En je kunt er fijn fietsen.

Tekst tot stand gekomen met medewerking van mijn zeer gewaardeerde collega Ewout van der Horst.

– Ester Smit, Cluster Collectie