Terug naar het overzicht

Eeuwenlang gesteggel over water

Een kaart met een kleurstelling die wellicht niet iedereen kan waarderen. En wat erop afgebeeld staat ziet er schematisch maar slordig uit. Het is een stuk uit het oude archief van het Stadsbestuur Zwolle (1230-1813), toegangsnummer 0700, inventarisnummer 1370-KD000261. Over het kleurgebruik van toen kunnen we geen oordeel vellen, immers, de kleuren kunnen vervaagd of verkleurd zijn. Even voor de duidelijkheid: dat wat niet is ingekleurd, is water. Het land is blauwachtig. Alleen Erve Leusink, kasteel Westerflier en een -moeilijk te lezen- meule (molen) staan aangegeven. Kaarten zijn dikwijls een schematische weergave van de werkelijkheid, of een ontwerp voor iets nieuws. Sommige kaarten geven daarom dus geen realiteit weer, omdat het betreffende plan nooit werd uitgevoerd. Gezien de loop van de geschiedenis kunnen we ervan uitgaan dat ook dit plan nooit is uitgevoerd.

Kleine ingreep met grote gevolgen
Eeuwenlang heeft ook Overijssel geworsteld met water; watersnoodrampen die door zee of rivierwater voor grote watervloeden zorgden. Door veenontginningen en veranderende landbouwmethoden moesten er weteringen gegraven worden om het overtollige water af te voeren, wat in een streek verderop weer een teveel aan water en wateroverlast tot gevolg had. Aan de andere kant gebeurde het ook dat rivieren langzaam maar zeker volliepen met vloeizand, of dat er door de aanleg van een nieuwe sluis of dam te weinig water stroomde, waardoor deze onbevaarbaar werden.

Rivieren waren meer dan tegenwoordig belangrijke verbindingsaders voor de aan- en afvoer van goederen. Wegen zoals nu waren er vroeger nog niet. Als door menselijk ingrijpen de rivierloop veranderde kon dat nadelige gevolgen hebben voor een stad, maar ook boeren, molenaars (watermolens) en schippers konden hinder ondervinden van een te laag waterpeil. De steden Deventer en Zwolle lagen geregeld met elkaar overhoop over water. Voor de IJsselstad Deventer was de Schipbeek erg belangrijk. Deze beek vormde de verbinding met het achterland waarmee Deventer handelscontacten onderhield. De Schipbeek was ook de voedingsader voor de stadsgracht en werd mede gevoed door de Regge. Voor Zwolle was de Vecht erg belangrijk als handelsader. De Vecht werd (en wordt nog steeds) onder andere gevoed door dezelfde Regge.

Ruzie om de Regge
Als de ene partij besloot een rivier af te dammen, kon de ander daardoor in de problemen raken. Toen bijvoorbeeld in 1547 de Regge door Deventer werd geblokkeerd, zodat er meer water in de Schipbeek kon stromen, kreeg Zwolle het benauwd. Het plan, gelukkig voor Zwolle, mislukte jammerlijk, maar wat als het wel gelukt zou zijn en er te weinig water in de Vecht zou stromen? Zo stapelden de conflicten en geschillen, waarover vele boeken zijn volgeschreven, zich eeuw na eeuw op. Deze kaart handelt over zo’n conflict en hoort bij een pakket dossiers over een geschil tussen Deventer en Zwolle over nieuw uit te voeren werken in de Schipbeek. Wederom wilde Deventer meer water door de Schipbeek laten stromen. Het plan was om een mooie sluis aan te leggen zodat het waterbeheer van de Schipbeek beter gereguleerd werd. De kaart is door landmeter A. Stellingwerf in 1746 gemaakt voor de stadsbestuurders van Deventer.Het bestuur van Zwolle zal niet blij zijn geweest met het plan, want het was duidelijk dat er door deze nieuwe sluis te weinig water via de Regge naar de Vecht zou stromen.

Door ruilverkavelingen en door aanpassingen in het waterbeheer is de loop van de Regge drastisch gewijzigd. Sluizen, vlonders en vaargeulen die op deze kaart staan ingetekend, zijn niet meer te vinden. In de buurt waar de Regge tegenwoordig aftakt van de Schipbeek, ligt nog steeds een boerderij maar of dit dezelfde is als het erve Leusink, valt te betwijfelen. Het landhuis Westerflier ligt er nog net als vroeger. Het lijkt wel alsof de gracht gevoed wordt door de Regge.

Bronnen:
Schrier, D.M. van der De Potbeek, een mysterieuze vaarweg langs Markelo In: Overijssels Historische Bijdragen, deel 104 (2004)
Webbink, D. en Smit, E. Van Westerflier tot Grimberg (2019)

– Ester Smit, Cluster Collectie